3 Bước Áp Dụng Mô Hình CIA Để Giải Quyết Vấn Đề

Mô Hình CIA (CIA Model)

Giải quyết vấn đề là một trong những kỹ năng được ưu tiên hàng đầu trong thế giới hiện đại. Bởi lẽ, vấn đề xảy đến hằng ngày trong cuộc sống của chúng ta, đặc biệt là trong công việc. Có những vấn đề phức tạp cần rất nhiều thời gian và chất xám để đưa ra phương pháp. Thế nên, việc liên tục phải giải quyết các vấn đề có thể khiến bạn cảm thấy kiệt sức. 

Mô hình CIA (Control Influence Accept Model) giúp ta chuẩn bị một tâm thế sáng khi giải quyết vấn đề. Nhờ có mô hình CIA này, ta biết được đâu là thứ ta có thể giải quyết và đâu là thứ ta cần phải thích nghi. Nhờ vậy, tránh trường hợp, chúng ta dồn sức giải quyết vấn đề không có khả năng thay đổi.

 

1. Mô hình CIA (Control Influence Accept Model) là gì?

Mô hình CIA lần đầu xuất hiện trong cuốn “The Crititcally Refeflective Pratitioner” của Neil Thompson và Sue Thompson (2008). Sau này, mô hình CIA được áp dụng vào trong việc phát triển kỹ năng quản lý (leadership), quản lý thời gian và quản lý căng thẳng.

Mô hình CIA giới thiệu 3 tâm thế mà mỗi người nên chuẩn bị khi giải quyết vấn đề.

  • Kiểm soát vấn đề: nhận diện các yếu tố của vấn đề mà ta có kiểm soát.
  • Tạo ảnh hưởng lên vấn đề: nhận diện các yếu tố mà ta không thể kiểm soát nhưng có thể tạo ảnh hưởng lên chúng.
  • Chấp nhận vấn đề: nhận diện các yếu tố ta hoàn toàn không có khả năng kiểm soát hay tạo ảnh hưởng đến chúng.
Mô hình CIA (CIA model)
Mô hình CIA. Nguồn: https://www.linkedin.com/pulse/simple-tool-help-manage-overwhelm-stressful-donna-reilly/

 

Khi giải quyết vấn đề, nếu có cái nhìn rõ ràng về 3 yếu tố của mô hình CIA thì chúng ta sẽ biết cách phân bổ sự tập trung và nỗ lực đúng chỗ. Nhờ vậy, vấn đề được giải quyết hiệu quả. Ta có thể tối ưu hóa sự nỗ lực của bản thân trong khoảng thời gian ngắn. Đồng thời, không cảm thấy bị căng thẳng, lo âu về những gì nằm ngoài tầm kiểm soát.

2. 3 bước áp dụng mô hình CIA vào giải quyết vấn đề

2.1. Nắm rõ vấn đề cần giải quyết

Để giải quyết vấn đề, quan trọng nhất là biết được chính xác vấn đề là gì. Nếu không, sẽ tốn thời gian và công sức một cách vô ích – hoặc là giải quyết vấn đề không chính xác hoặc giải quyết vấn đề không đủ cốt lõi để tạo nên sự thay đổi. 
Muốn xác định được vấn đề đòi hỏi phối hợp rất nhiều kỹ năng như tư duy mở, nhìn tình huống một cách đa diện, khả năng phân tích và tổng hợp… 
Một trong những cách đơn giản nhất đó là sử dụng kỹ năng đặt câu hỏi 5W1H để xác định vấn đề thực sự cần được giải quyết. Ví dụ như:

  • Điều gì đang xảy ra, đã xảy ra?
  • Chúng gây nên khó khăn như thế nào?
  • Điều gì dẫn đến tình trạng hiện tại?…

Để rèn luyện khả năng xác định vấn đề, bạn có thể đăng ký các tham gia các chương trình huấn luyện theo phương pháp Action Learning Coach. Phương pháp Action Learning Coach giúp bạn nâng cao khả năng giải quyết vấn đề dựa trên thực hành giải quyết vấn đề thực tế do chính người tham gia mang lại.

MCV mời bạn tìm hiểu về khung chương trình huấn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề và phát triển năng lực lãnh đạo bằng phương pháp Action Learning Coach.

 

2.2. Phân loại các yếu tố của vấn đề dựa trên mô hình CIA

Sau khi xác định chính xác và phân tích các yếu tố của vấn đề, ta tiến hành phân loại các yếu tố ấy vào từng mục của mô hình CIA. Đâu là yếu tố ta có thể kiểm soát, có khả năng tạo ảnh hưởng và đâu là yếu tố ta phải chấp nhận để thích nghi.

 

a. Đối với các yếu tố có thể kiểm soát:

Đây là yếu tố mà bạn có thể kiểm soát dựa trên các nguồn lực hiện tại hoặc nhờ vào sự trợ giúp của người khác. 
Hãy thành thật với chính bản thân mình khi giải quyết vấn đế dựa trên mô hình CIA. Đảm bảo rằng bạn thật sự có quyền kiểm soát những yếu tố này.
Ngoài ra, rất nhiều vấn đề không thuộc khả năng kiểm soát cũng như ảnh hưởng của bản. Tuy nhiên, vẫn có một số yếu tố bạn có thể kiểm soát được. Trước nhất chính là cảm xúc và suy nghĩ của bạn.
Ví dụ trong tình huống khủng hoảng (dịch bệnh), có thể bạn không kiểm soát được quá nhiều yếu tố nhưng vẫn có thể học cách điều tiết cảm xúc và tâm trạng của bản thân, hoặc những hành động nhỏ nhằm bảo vệ chính mình…

 

b. Đối với yếu tố bạn có khả năng tạo ảnh hưởng:

Tự hỏi bản thân bạn có kiến thức, kỹ năng nào để đóng góp vào quá trình giải quyết vấn đề hay không? 
Các yếu tố mà bạn chỉ có khả năng tạo ảnh hưởng thường liên quan đến các yếu tố bên ngoài, thuộc về người khác…
Hãy đảm bảo bạn chỉ đang hỗ trợ người khác giải quyết vấn đề và tránh việc chịu trách nhiệm cho vấn đề ấy. Nếu không, có thể bạn sẽ rơi vào trạng thái nỗ lực thao túng người khác làm theo ý mình.
Xếp các yếu tố này vào mục Influence của mô hình CIA. Tất cả các yếu tố còn lại sẽ nằm ở mục Accept.

 

c. Đối với yếu tố bạn chỉ có thể chấp nhận và thích nghi:

Giống như trọng lực của trái đất, các yếu tố này bạn không thể kiểm soát được. Điều duy nhất bạn có thể làm là chấp nhận sự tồn tại của nó và sáng tạo những cách giải quyết vấn đề hiệu quả (nếu được).
Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, bạn cũng hoàn toàn không có cách nào giải quyết. Ví dụ như dịch bệnh bùng phát khiến việc kinh doanh trì trệ, giá cả vật tư leo thang…
Học cách chấp nhận không đồng nghĩa với việc buông xuôi, từ bỏ hay yếu đuối. Học cách chấp nhận thực chất là biểu hiện của sự trưởng thành về mặt tư duy. Bạn hiểu rằng đây là giới hạn và tập trung thời gian, nỗ lực vào những điều mang đến hiệu quả tốt hơn.
Thực chất, khi giải quyết vấn đề, các yếu tố này đóng vai trò xúc tác cho bạn kiến tạo những ý tưởng độc đáo và mới lạ hơn. 
Đây cũng chính là điểm hay của mô hình CIA – giúp bạn tập trung năng lượng, cởi bỏ sự lo âu và kiểm soát không cần thiết, và tạo cơ hội cho những ý tưởng sáng tạo được ra đời.

2.3. Hành động:

  • Lên kế hoạch hành động cụ thể, có mục tiêu (SMART) rõ ràng, các bước và quy trình chi tiết để giải quyết vấn đề mà bạn có khả năng kiểm soát. Đồng thời, liên tục đánh giá lại các vấn đề xem có thuộc tầm kiểm soát hay không.
  • Học cách tạo ảnh hưởng dựa trên kiến thức, kỹ năng chuyên môn của bạn để thể hiện chúng một cách kiên định và hiệu quả. Tuy nhiên, hãy đảm bảo rằng bạn không dùng mọi cách để thao túng người khác nhằm giải quyết vấn đề.
  • Chuẩn bị một tâm thế đón nhận và một cái nhìn sáng tạo khi đối diện với những vấn đề bạn không có khả năng kiểm soát hay tạo ảnh hưởng theo mô hình CIA. Đây có thể là cơ hội để bạn học hỏi, tìm kiếm và thử nghiệm những điều mới lạ.

 

3. Lời kết:

Nhìn chung, mô hình CIA tuy đơn giản nhưng cực kì hữu hiệu để giải quyết vấn đề hiệu quả, kể cả trong công việc hay cuộc sống. Giúp bạn tập trung tối đa vào những điều mang lại lợi ích và loại bỏ cảm giác lo âu, bực dọc khi không thể kiểm soát được những yếu tố nằm ngoài khả năng.